'A PISCA D'U TUNNU
'nto strittu di Missìna
dedicata all'amìcu Rinaldu (‘Aldu) Arena mastru piscatùri
Questa poesia vuole essere un omaggio agli appassionati di questo particolarissimo tipo
di pesca, dai cui racconti ho tratto ispirazione.
Un giorno, in vacanza, un uomo avvezzo alla pesca d'altura, che egli praticava con ogni
moderno accorgimento tecnico e con dovizia di mezzi, si rifiutò di
credere che a Messina il tonno si pescasse ancora a mani nude e, spesso, uno contro uno.
Ma io ho visto gli uomini prepararsi e partire, e li ho visti ritornare con il gigante abbattuto.
E' pisca pill'omu solitàriu
chi voli raggiunàri c'u Signùri
ammènzu ô mari niru e senza umbri, cu 'na
barcùzza e un mossu di mutùri.
'A corda arricugghiùta 'nte cannìstri,
'a traffinèra senza la suttàna,
'na lama pronta pi tagghiàri 'a cima
s'a sorti si rivòta e s’alluntàna.
'N'occhiàta pi cuntròllu a giriàri,
si manzamà ci fu 'na liggirìzza,
e fora l'orru, dintra di lu mari,
'a lenza cu la isca e la spirànza.
Un sacchitèddu senza isaggiràri
p'avìri 'nu cunfòrtu 'nta nuttàta,
'na pocu d'acqua e vògghia di prigàri
mentri la barca scurri cumannàta.
Prega pi si scuntràri c'u gigànti,
pi misuràri 'a forza e la scattrìzza,
prega p'avìri a Diu di la sô parti,
pi ripurtàri ‘nterra 'na prudìzza:
- Signùri chi sî ranni e onniputènti,
f'â chi lu tunnu cridi alla minzògna,
dammìllu battaglièru e tracutànti,
chi pèrdiri accussì non è virgògna -.
Poi è silènziu e 'a barca si trascìna;
'nta 'ddu silènziu vola 'a fantasìa;
l'omu sulàgnu penza alla marìna,
e a lu distìnu patrùni dilla via.
Si fa dumànni supra alla Natùra,
supra allu Diu e a tutta la sô Corti,
si pìgghia la questiòni cu li vivi,
e si c'è tempu, discùrri cu li morti.
E mentri la sô vita si spitùgghia,
'a manu scattra non si fa 'ngannàri,
e quannu di 'ntrasàttu 'u pisci abbùcca,
è prontu, e sapi chiddu c'havi a fari.
- Tira Rinaldu, senza respiràri,
a costu di lassàricci la vita;
'u pisci cu la fami havi a ristàri,
accà si giòca tutta la partìta -.
Ma è un cuntràstu chi non pô duràri;
è l'omu contru 'a forza d'a Natùra:
- 'Nguanta Rinaldu, attèntu a non muddàri,
puru si ietti sangu c'a sudùra -.
S'u Patetèrnu 'u vosi premiàri,
l'amu si desi 'i vessu e travagghiàu:
- Modda Rinaldu, ora pôi lassàri,
e spera a Diu ch'u ferru s'allucàu -.
Fui lu pisci e 'a corda si cunzùma
friscànnu comu un ventu 'i maistràli;
e guài a cû si trova 'nta 'dda trama:
'a fuitìna ci iettirìa fatàli!
Cinquànta, centu passi e puru cchiùi,
'dda bèstia punta ritta contru ô funnu,
cerca ripàru e chiànci mentri fui,
chiànci lu mari apprèssu di lu tunnu.
Ma non è tempu ancòra di bannèri:
- Stuta ‘u mutùri, munta 'ddi palèddi;
contròlla tutti 'i ferri d'u mistèri;
scippa 'u timùni; 'a lama sabbapèddi..-.
Rinaldu si ripàssa 'u cupiùni
comu a 'nu teatrànti cuscenziùsu;
havi rispèttu pi 'ddu bestiùni:
non c'è ‘na mossa chi va fatta a casu.
- Recùpera Rinaldu, non dulliàri,
'a corda ora scurri lentamènti;
tènilu in tiru senza esaggeràri:
ricòrditi ch'u tunnu è cchiù putènti -.
Ora addivènta un giòcu di pacènza:
'u pisci fui, circànnu la sabbìzza,
Rinaldu ci cuntràsta cu la lenza
circànnu di struncàricci la fozza.
Ma si lu tunnu è "mònicu" c'a stola,
un tunnu troppu furbu e straputènti,
‘u porta supra 'a rocca 'i San Nicòla
aùnni c'è la petra cchiù tagghiènti.
- Attèntu ‘Aldu, non ci dari cima,
chi pi ‘na vota già ti fici fissa;
attàcculu ‘nta rota, ‘Aldu, e rima:
rìmicci contru, prima mi si ‘nfossa -.
‘A luci di lu Scìgghiu s’avvicìna,
e pi tri voti ‘u tunnu fa la spola;
si senti la fatìca ‘nta carìna,
‘a lenza tàgghia comu a li rasòla.
‘A lotta pô duràri uri sani:
'u cirivèddu contru a la putènza;
ricòrda tempi nòbili e luntàni,
tempi chi non parràunu di scenza!
Assùmma di lu funnu lentamènti
cu giri larghi attòrnu a la barcùzza;
ancòra non è vintu lu gigànti,
ma senti chi la morti l'accarìzza.
- Ora Rinaldu! Non ci dari tempu;
si ppìgghia ciàtu torna tracutànti
c’a traffinèra non ci dari scampu:
c'è sempri un vincitùri e 'nu pirdènti!-.
L'arpiùni cull’ali arricugghiùti
strazza li carni di 'ddu sventuràtu
chi si dumànna cull'occhi spalancàti
a quali beni fu sacrificàtu.
- Ora pôi dari sfogu alla tô pena;
fu 'nu nnimìcu degnu e sfurtunàtu.
'Scuta Rinaldu, ascùta 'sta nuvèna:
è l’innu di lu mari a lu surdàtu -.
Pi tutti ‘i piscatùri è stòria vera:
c’è un vècchiu tunnu chi non fu mai piscàtu;
è ‘u “patri di li tunni”, e si dispèra
chi ‘n’àutru fìgghiu ci lassàu lu ciàtu!